X
تبلیغات
سیمرغ - اندیشه های بشری حضرت مولانا
اجتماعی و فرهنگی

  

اختلافات مذهبی از دیدگاه مولانا

 

 

 سال گزشته با قرار یونسکو در سراسر جهان از هشتصدمین سالگرد مولانا جلال الدین بلخی-رومی تجلیل به عمل آمد.تحلیل ها نشان می دهد،که با گذشت 800 سال از رحلت حضرت مولانا محبوبیت او در میان مردم جهان روز به روز در حال افزایش است.با ترجمهء آثار گرانبهایش به زبان های مختلف دنیا هر روز تعداد مشتاقان مولانا بیشتر و بیشتر می شود.مگرمولانا چه گفته است که بشر مدرن و قرن بیستی را شیفته ومجذوب خود ساخته است ؟چه گوهری در آثار مولانا نهان است،که از دید ما پوشیده مانده است و حالا در دیگر نقاط جهان کشف می شود و مورد پسند قرار می گیرد؟در قرن رشد شگفت انگیز تکنولوژی چه گونه اندیشه های یک صوفی قرن 13 میلادی خریدار پیدا می کند؟بدین شکل می توان یک دفتر سوال ترتیب داد.در واقع شناخت ما تاجیکان از حضرت مولانا خیلی کم سطحی و ناروشن است.درحقیقت ما در بارهء همهء بزرگان خود این گونه شناخت داریم.شناخت ما بر پایه ی قصه و روایت و شنیده هاست که سینه به سینه در باره ی این بزرگان به دست ما رسیده است.از این رو دانیسته ها یا خود معرفت ما نقلی یا روایتی است و کمتر جنبه ی کاربردی دارد بنابرین تا زمانی که ذهن ما واقعگرا و علمی نشود ما نمی توانیم از ذخیره ها و خزینه های بزرگ معنوی گذشتگان خود برای رشد و پیشرفت جامعه و بالا بردن سطحی زندگی خویش استفادهء سودمند و جامع ببریم.و اما محبوبیت مولانا چگونه درجامعه ی بشری در حال افزایش است؟یکی از مسائلی که از زمان ظهور انسان اولیه تا کنون راه حل خودرا پیدا نکرده است مسئله ی اختلافات مذهبی و گوناگونی دین هاست.حضرت مولانا در گرماگرم جنگ های قومی و مذهبی و همچنین دوران جنگ های صلیبی زندگی کرده است.اثرات این جنگ های خانامان سوز این عارف وارسته را جگرخون می کرد و همین درگیریهای بی پایان و بی نتیجه بود،که باعث شکل گیری اندیشه های مولانا پیرامون اختلافات مذهبی شد تا از این طریق بتواند آتشی که از خرمن کینه و حسد جهل و بدگمانی بشر شعله ور شده بود با آب صلح و دوستی،مهربانی و همدلی و معرفت و آشنایی،خاموش کند.

به نظر حضرت مولانا حقیقت یکی است و چون به حقیقتی واحد از دیدگاه های گوناگون نگریسته شود،صدرنگ و گوناگون می نماید.مولوی گوهر دین هارا واحد شمرده و همه ی آنهارا منتهی به حق و حقیقت دانیسته است.به عقیده ی وی دشمنی های مذهبی و تعصب های ویرانگری که به نام دین برانگیخته می شوند تماما از آثار جهل و غفلت است.

       

 از نظرگاه است ای مغز وجود،

اختلاف مومن و گبر و جهود.

       

 

مولانا می گوید از آن رو که عقل و ادراک بشری نسبت به حقیقت مطلق محدود است،آدمی نمی تواند حقیقت را آن سان که هست بشناسد بدین سبب اختلاف در تعبیر و تفسیر حقیقت امری طبعی و گریزناپزیر است.

        

 از نظرگه گفتشان شد مختلف،

آن یکی دالش لقب داد این الف.

در کف هر کس اگر شمعی بودی،

اختلاف از گفتشان بیرون شدی.

      

 این نظرگاه در اندیشه ی  مولانا به معنی علامت یا خود نشانه یست که ریشه در حقیقت الهی دارد.نظرگاه یعنی چهره یا وجهه ی مشحصی ست که توسط آن خداوند به هر کدام از اقوام نظر کرده است.به عبارت دیگر خداوند نزد هر قوم وجهه ی مشخصی دارد که آنها تنها از طریق همان وجهه اورا می شناسند و پرستش می کنند.چنانکه خداوند در سورهء بقره آیهء 248 قران کریم می فرماید:«برای هر قومی قبله ی هست که خدا آنرا قبله ی آنان قرار داده است پس در این باره کشمکش مکنید و در راه خیر از یکدیگر پیشی گیرید.هر جا که باشید خدا همه شمارا در صحنه ی قیامت گرد می آورد که خداوند به هر کاری تواناست.»

بنابرین حضرت مولانا می گوید حال که دیدگاه های مختلف باعث به وجود آمدن تعبیر و برداشت های مختلف از حقیقت می شود پس این دیدگاه ها و برداشت ها خالی از خطا نیست.هر تفسیری از حقیقت با نقص و کمال و حق و باطل آمیخته می شود از این رو حقیقت در انحصار هیج کس و یا گروهی نیست.

 

 این حقیقت دان نه حقند این همه،

نی به کلی گمرهانند این همه.

زان که بی حق باطلی ناید پدید،

قلب را ابله به بوی زر خرید.

تا نباشد راست کی باشد دروغ،

آن دروغ از راست می گیرد فروغ.

پس مگو جمله خیال است و ظلال،

بی حقیقت نیست در عالم خیال...

      

 

  حضرت مولانا در ادامه میگوید تفاوت مذاهب در تعبیرها و اصطلاحات آنان است.حکایت آن چهار نفر که هر کدام زبان خاصی داشتند و می خواستند که انگور بخرند در همین باب است.این چهار نفر به سبب اختلاف لفظ به توافق نرسیدند حال آنکه مقصودشان یکی بیش نبود.مولانا می گید اگر هنگام کشمکش آن چهار نفر فرزانه ی می بود که زبان هر چهاررا می دانست از اختلاف آنان جلوگیری می کرد و میانشان صلح برقرار می شد.

       

 صاحب سری عزیزی صدزبان،

گر بودی آنجا بدادی صلحشان.

پس بگفتی او که من زین یک درم،

آرزوی جمله تان را می دهم.

چونکه بسپارید دل را بی دغل،

این درمتان می کند چندین عمل.

یک درمتان می شود چار المراد،

چار دشمن می شود یک زاتحاد.

گفت هر یکتان دهد جنگ و فراق،

گفت من آرم شمارا اتفاق.

       

 حضرت مولانا در فیهه ما فیهه می فرماید: «حق تعالا این نقاب هارا برای مصلحتی آفریده است که اگر جمال حق بی نقاب روی نماید ما طاقت آن نداریم و بهرمند نشویم.به واسطه ی این نقاب هامدد و منفعت می گیریم.این آفتاب را می بینی که در نور او می روییم و می بینیم و نیک را از بد تمیز می دهیم و در او گرم می شویم و درختان و باغ ها مثمر می شوند و میوه های خام و ترش و تلخ در حرارت او پخته و شیرین می گردند و معدن های زر و نقره و لعل و یاقوت از تاثیر او ظاهر می شوند.اگر این آفتاب که چندین منفعت می دهد به واسطه اگر نزدیکتر آید هیج منفعت  ندهد بلکه جمله ی خلقان بسوزند و نمانند...»

پرفسور ایرمگارد پین می گوید:«از نظر مولانا شناخت و معرفت خدا آسانترین راه و اصلی ترین محور وحدت بشری است زیرا اگر توجه ظاهر شود اکثر اختلافات قومی و مذهبی انگیزه ی سیاسی و اجتماعی دارند که به خاطر حفظ منافع دنیوی و نفسانی از سویی صاحبان زر وزور و دنیاطلبان در جامعه های بشری برانگیخته می شوند اما مولانا می گوید:

       

 مثنوی ما دکان وحدت است،

غیر واحد آنچه بینی آن بط است.

      

 

به همین ترتیب مولانا بشریت را برای رهایی از بحران شدید معنوی،روانی و اعتقادی به عشق و محبت ورزیدن توصیه می کند زیرا تنها چیزی که انسان را در سیر تکاملی آن تقویت می بخشد و باعث می شود تا بر انسان صفت های ناقصه غالب نگردند محبت است. در اثر محبت ورزیدن کینه،بخل،حسد،عداوت و دیگر خصلت های رزیله از وجود انسان رفته رفته بیرون می شوند و آدم از راه خودشناسی به انسان کامل تبدیل می گردد:

      

 در خرمن کاینات کردیم نگاه،

یک دانه محبت است باقی همه کاه.

                                           (سعدی)

      

 به عنوان نتیجگیری از موضوعی اختلافات مذهبی سخنان خود حضرت مولانا را در مورد ضرورت گوناگونی ادیان و مذاهب از کتاب «فیه ما فیه» مثال می زنیم که بهترین حسن ختام برای این موضوع داغ جهانی است:

«گفتم آخر این دین کی یکی بوده است؟همواره دو و سه بوده است و جنگ و قتال قائم میان ایشان.شما دین را چون یک خواهید کردن؟یک آنجا شود در قیامت اما اینجا که دنیاست ممکن نیست زیرا انجا هر یکی را مرادی است و هوایی است مختلف.یکی   انجا ممکن نگردد مگر در قیامت که همه یک شوند و به یکجا نظر کنند و یک گوش و یک زبان شوند.»

       

 منبسیط بودیم و یک گوهر همه،

بی سر و بی پا بودیم آن سر همه.

یک گهر بودیم همچون آفتاب،

بی گره بودیم و صافی همچو آب.

چون به صورت آمد آن نور سره،

شد عدد چون سایه های کنگره.

کنگره ویران کنید با منجنیق،

تا رود فرق از میان این فریق.

      

 یعنی به قول حضرت مولانا«اگر راهها مختلف است اما مقصود یکی است.نمی بینی که راه  به کعبه بسیار است؟ بعضی را راه از روم است و بعضی را از شام و بعضی را از عجم و بعضی را از چین و بعضی را از راه دریا از طرف هند و یمن.پس اگر در راهها نظر کنی اختلاف عظیم و بی حد است اما چون به مقصود نظر کنی همه متفقند و یگانه و همه را درون ها به کعبه ارتباطی و عشقی و محبتی عظیم است که آنجا هیج اختلاف نمی گنجد...چون آنجا رسیدند آن مباحث و جنگ و اختلاف که در راهها می کردند که این اورا می گفت که «تو باطلی و کافری» و آن دیگر این را انچنین نماید اما چون به کعبه رسیدند معلوم شد که آن جنگ در راهها بود و مقصودشان یکی بود...» حضرت مولانا آدمی را اسطرلاب حق می داند و برای کسب شایستگی مقام خلیفت اللهی بشر را به آموزش معرفت و خردورزی دعوت می کند و برای تایید نظر خود به آیهء 70 سورهء اسرا اشاره می نماید که در آنجا خداوند فرموده:«به راستی ما فرزندان آدم را به موهبت عقل و خرد گرامی داشته و آنان را در دریا بر کشتی ها و در خشکی بر مرکب ها سوار نموده و خوراکی های مطبوع به آنان روزی داده و آنان را بر بسیاری از موجوداتی که آفریده ایم چنانکه باید برتری داده ایم.»

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و ششم فروردین 1387ساعت 11:50  توسط بهروز ذبیح الله | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
انجانب بهروز ذبیح الله در شهرستان درواز ولایت بدخشان تاجیکستان متولد شده ام. بعد ختم مکتب همگانی متوسطه و هنرستان شهر دوشنبه وارد دانشگاه دولتی-ملی تاجیکستان ریشته ی زبان و ادبیات فارسی تاجیکی شدم . از سال های دانشجوی به نویشتن مقالات در موضوعهای مختلف شروع کردم و عضو اتحادیه ی خبرنگاران تاجیکستان و کنفدراسیون بین المللی خبرنگاران جامعه ی مستقل مشترک المنافع می باشم.

پیوندهای روزانه
ادب نامه
حدبث عشق
شعر نو فارسی زبانان
گزیده اشعار فریدون مشیری
کشور های فارسی زبان
سیری در شعر و ادب فارسی
گندم
تاجیکم
بزرگترین پرتال شعر فارسی
آیات غمزه
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
اسفند 1389
آذر 1389
مهر 1389
بهمن 1388
مهر 1387
شهریور 1387
خرداد 1387
اردیبهشت 1387
فروردین 1387
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM